O skladni konstrukcji nominalnych w j. nienmieckim: Od GB do minimalzmu Jednym z centralnych fenomenow analizy DP, na ktorym chcialbym sie tutaj skoncentrowac, jest skladnia kompleksowych DPs, zawierajacych jedna badz dwie NPs w genitivusie, tradycyjnie analizowanych jako przydawki rzeczownikowe w dopelniaczu. Czesc empiryczna ograniczac sie bedzie glownie do DPs w jezyku niemieckim, w ktorym moga wystapic jedno lub dwa okreslenia rzeczownikowe w dopelniaczu. Czy dana DP dopuszcza jedna czy tez dwie NPs w dopelniaczu zalezy glownie od klasy rzeczownika, ktory jest czlonem konstytutywnym tej NP. (1) a. Peters Fahrrad Piotra rower b. der Mutter langjaehriger Freund DET matki wieloletni przyjaciel (2) Caesars Eroberung Galliens Cezara zdobycie Galii 'zdbobycie Galii przez Cezara' W przykladach (1-ab) DP okreslenia w dopelniaczu donosza sie do rzeczownika absolutnego; 'Ceasars' i 'Galliens' w (2) sa natomiast okresleniami rzeczownika odczasownikowego, o okreslonej strukturze argumentowej. Relacje pomiedzy frazami w genitivusie a NP mozna sprowadzic wiec do dwoch punktow: (i) relacja przypadka (genitivus pre- i postnominalny) oraz (ii) relacje tematyczne. Jak widac na powyzszych przykladach, typowe dla j. niemieckiego jest wystepowanie tzw. genitivusa saksonskiego, tzn. frazy dopelniaczowej w prepozycji. Analiza konstrukcji tego typu jest glownym przedmiotem dalszej dyskusji. W ramach teorii 'Government & Binding' (GB) postulowano miedzy innymi, ze dopelniaczowe DPs w prepozycji zajmuja pozycje SpecD, przy czym 'przydzielanie' przypadka nastepowalo (dla rzeczownikow absolutnych) na zasadzie kongruencji pomiedzy czlonem glownym a specyfikatorem frazy DP ('Spec-Head-Agreement'); badz tez zakladano, ze przydzielenie przypadka do SpecD nastepuje strukturalnie na zasadzie rekcji, przy czym regentem jest abstrakcyjna cecha [POSS], usytuownana wraz z cechami kongruencyjnymi AGR(eement) w D. Inna rozwiazania zakladaly, ze sufiks -s jest fonetyczna realizacja cechy POSS w D, nie zas morfologicznym wykladnikiem dopelniacza, analogicznie do ponizszych przykladow w jezyku angielskim (por. Abney 1987:51ff.): (3) a. [the queen of England]'s hat b. [the men I saw in the bar]'s name c. [yesterday]'s events Inna jeszcze analize nalezalo przyjac dla DPs z okresleniami w genitivusie, bedacymi argumentami rzeczownikow odczasownkowych jak w (2), gdyz w tym przypadku ich miejsce (na poziomie d-structure) w strukturze DP determinowane jest dodatkowo semantycznie poprzez jej strukture argumentowa, tak aby nie generowac wyrazen niegramatycznych jak w (4): (4) a. *Galliens Eroberung Caesars b. *die Eroberung Caesars Galliens c. *die Eroberung Galliens Caesars Ze wzgledu wlasnie na strukture argumentowa przyjeto dla DPs tego typu hipoteze gloszaca, ze obydwa argumenty generowane sa w NP i za pomoca operacji 'move alpha' jeden z argumentow ulega przeniesieniu do SpecD (w przypadku wystepowania dwoch argumentow jest to zawsze genitivus subiectivus - por. (2) i (4)). Analiza dotyczaca wspomnianych problemow, ktora chce zaprezentowac, opiera sie glownie na zalozeniach progamu minimalistycznego Chomskiego (Chomsky 1995). Wychodze wiec z ponizszych zalozen: (i-a) Frazy nominalne w niemieckim sa projekcja kategorii funkcjonalnej D; (i-b) D posiada wartosc semantyczna, ktora koresponduje z 'referentiality' Chomskiego (1995:240); (ii) elementy kategorii leksykalnej N podlegaja najpozniej na LF obligatoryjnej operacji przenoszenia ('attract/move') do pozycji D (kompleks cech formalnych FF ulega abstrakcyjnej adjunkcji do D (cf. Longobardi 1994, 1996; Gallmann 1996)); (iii) determinatory sa specyficzna klasa przymiotnikow i pojawiaja sie w pozycji SpecD - kongruecja (przypadka i 'phi-features') miedzy nimi a kategoria D odbywa sie na zasadzie Spec-Head-Agreement (por. Gallmann 1996, Trissler 1999); (iv) zjawisko kongruencji Spec-Head zachodzi rowniez pomiedzy modifikacja przymiotnikowa (AP) a N - nalezy wiec zalozyc koniecznosc wprowadzenia dalszych projekcji funcjonalnych, ktore umozliwialyby sprawdzenie ('checking') cech formalnych miedzy AP a N, tak aby nie naruszyc reguly ekonomii ('economy prinicple' - por. Chomsky (1995:294)). Literatura Abney, S.P. 1987. The English Noun Phrase in Its Sentential Aspect. PhD Thesis, MIT. Chomsky, N. 1995. The Minimalist Program. Cambridge/Mass.: MIT. Gallmann, P. 1996. Die Steuerung der Flexion in der DP. Linguistische Berichte 164, 283-314. Gallmann, P. 1997. Zur Morphosyntax der Eigennamem im Deutschen. In E. Loebel & G. Rauh (eds.) Lexikalische Kategorien und Merkmale. Tuebingen. Longobardi, G. 1994. Reference and Proper Names: A Theory of N-Movement in Syntax and Logical Form. Linguistic Inquiry 25, 609-665. Longobardi, G. 1996. The Syntax of N-Raising: A Minimalist Theory. OTS Working Paper. Trissler, S. 1999. Syntaktische Bedingungen für w-Merkmale: Zur Bildung interrogativer w-Phrasen im Deutschen. PhD Thesis, Universitaet Tuebingen.